De Stille Omgang

Deze maand zullen op 18 maart a.s. weer duizenden katholieken uit alle (katholieke) hoeken van het land Amsterdam bezoeken om in de nacht van 18 op 19 maart de Stille Omgang te lopen over de oude, Middeleeuwse, processsieroute tussen Begijnhof en Centraal Station. Veel van deze pelgrims komen in bussen. Sommigen komen te voet naar Amsterdam. Elke van de deelnemers neemt zijn of haar intenties mee. Een zieke of andere problemen binnen de familie waarvoor gebeden wordt of misschien wel gewoon voor vrede op aarde. Daarnaast zijn er de vaste gebedsintenties op 5 locaties langs de route en de jaarlijkse intentie die het Gezelschap van de Stille Omgang aan de omgang verbindt. De jaarlijkse intentie is dit jaar(2017):

Voor U in ootmoed,
met U in geloof,
in U in stilte.

Deze intentie nodigt uit tot meditatie. Zij doet denken aan het H. Sacrament, dat we knielend voor het altaar in ootmoed ontvangen waarna we terug in de kerkbank in stilte tot God kunnen komen in geloof. De intentie doet ook denken aan het “Door Hem, met Hem en in Hem”, waarmee in de liturgie God geprezen wordt. De intentie is ontleend aan het verrassende geestelijke dagboek van Dag Hammarskjöld (1905-1961). Hammarskjöld is een oud-secretaris generaal van de Verenigde Naties, die in 1961 om het leven kwam in Kongo bij een raadselachtig vliegtuigongeluk. In zijn appartement vond men na zijn dood zijn geestelijk dagboek, "Merkstenen", waarin deze intentie is opgenomen. In 1961 kreeg hij postuum de Nobelprijs voor de Vrede. Het mystieke dagboek toont hoe deze man, die zijn levenlang vrijgezel was, zich door een persoonlijk geloof en meditatie gesteund wist in zijn werkzame leven. Dat leven werd gekenmerkt door dienstbaarheid aan de maatschappij en zelfovergave. Hij was een tomeloze werker voor vrede en menselijke waardigheid. Zijn ziel zocht met dit dagboek dat, zo stel ik me voor, in de avonduren of in de nachtelijke uren werd geschreven, God. De intentie is gekozen vanwege de raakvlakken met de Stille Omgang. Ook de pelgrim die in maart voor de Stille Omgang naar Amsterdam komt, zoekt in de stilte van de omgang de nabijheid van God. Het is eenzelfde stilte als bij de Eucharistische aanbidding, zoals wij die in onze kerk kennen, die de laatste jaren ook bij veel andere kerken in Nederland ingang heeft gevonden.

De pelgrim wordt dit jaar ook een gebed meegegeven voor onderweg:
God niets is heilig zonder U,
buiten U bestaan geen vaste waarden,
maar al wie op U hoopt, staat sterk en veilig.
Omring ons met de rijkdom van uw barmhartigheid,
geef zin en richting aan ons leven,
dat wij al het goede weten te gebruiken
en ons hechten aan wat blijft
Uit: Getijdengebed.

Terug naar het boek over het Mirakel van Amsterdam. De auteurs, de heren Margry en Caspers, behandelen het Mirakel van Amsterdam vooral vanuit cultuur-historisch perspectief. Dat is wat de auteurs vanaf het begin voor ogen stond. Aan de mens die God zoekt en aan de diepe inzichten die aan de H.Eucharistie verbonden zijn wordt in het boek (daarom) voorbijgegaan. Daar lijken moderne wetenschappers hun vingers niet graag aan te branden. Toch is dat waar de kerk m.i. naar moet zoeken, naar hoe in de moderne tijd de mens dichterbij God gebracht kan worden. Van oudsher spelen devoties daarbij een belangrijke rol. Uit de vorige eeuw kennen we de devotie tot het Heilig Hart van Jezus. Het H. Hartbeeld mocht in geen katholieke huiskamer ontbreken. De OLV kerk is in de 19e eeuw gewijd aan het Onbevlekt Hart van Maria. Deze Mariadevotie verwijst naar het innerlijke leven van Maria: haar vreugde en droefheid, haar deugden en verborgen volmaaktheden en haar liefde. De symboliek van onze kerk die u in de plafondschilderingen aantreft, ziet mede op deze Mariadevotie. Het altaarschilderij in de kapel is aan het leven van Maria gewijd.

Links: H.Hart beeld in het Begijnhof in Amsterdam. Rechts: Stille Omgang, Begijnhof Amsterdam (Lammers)

Ook de H. Eucharistie, het H. Sacrament, is onderwerp van een devotie. De H. Eucharistie en de Eucharistische aanbidding lenen zich er m.i. goed voor om in de moderne tijd de mens dichter bij God te brengen. Dat verklaart allicht de toenemende populariteit van de Eucharistische aanbidding. De mystiek die onder andere uit het dagboek van Hammarskjold spreekt (Hammarskjold, die overigens op zijn beurt door de Spaanse katholieke mystici werd geïnspireerd), kan daarbij helpen en past goed bij de praktijk van de Stille Omgang. Om de mens dichter bij God te brengen past m.i. ook een herbezinning op het H.Sacrament , dat tot de kern van ons geloof behoort en dat ons geloof onderscheidt van het protestantisme (vandaar in zekere zin de ondertitel van het boek: “een betwiste devotie”). Eucharistische aanbidding, mystiek en H. Sacrament gaan goed samen.

Het goed leesbare boek over het Mirakel van Amsterdam leert het historische verband te zien tussen het Middeleeuwse wonder van het H. Mirakel, de Amsterdamse middeleeuwse (en tegenwoordige) Sacramentsprocessies en de Stille Omgang. Het plaatst het H. Sacrament daarbij vooral in een Amsterdams cultuur-historisch perspectief. Maar niet onvermeld mag blijven dat er ook een universeel, katholiek perspectief op het H. Sacrament is en dat de Stille Omgang in feite een nationale bedevaart is. Sacramentsdag is een algemeen katholiek feest dat vanuit het Belgische Luik geïntroduceerd werd en al sinds de Middeleeuwen in alle katholieke landen gevierd wordt. Het Mirakel van Amsterdam en de Stille Omgang kunnen ook in dit bredere katholieke perspectief worden geplaatst. Dat leidt dan al snel tot de hiervoor bedoelde troica van H. Eucharistie, Eucharistische aanbidding en mystiek, die misschien wel tot een nieuwe bloei voor de Stille Omgang en voor de katholieke kerk kan leiden.

Links en midden: Pierre-Julien Eymard, stichter van de Sacramentijnen. Rechts: het Mirakel van Amsterdam

Dit universele karakter van het feest van het H.Sacrament neemt echter niet weg – en daarmee wil ik afsluiten - dat Amsterdam een bijzondere plaats inneemt in de devotie tot het H. Sacrament. Amsterdam heeft niet alleen de Sacramentsprocessie op Sacramentsdag in juni, maar al sinds de Middeleeuwen ook de aan het H. Sacrament gewijde Mirakelprocessie (de voorganger van de Stille Omgang) in maart. Daar komt bij dat vanuit het Begijnhof de in 1856 door Pierre-Julien Eymard gestichte Congregatie van de Priesters van het Heilig Sacrament (de Sacramentijnen) actief is, wat een extra reden is dat Amsterdam een bijzondere plaats inneemt bij de devotie tot het H. Sacrament. De Sacramentijnen helpen ons om die devotie te begrijpen, te koesteren en zo levend te houden. Hun verhaal, dat van de aanbidding van het H. Sacrament, het verhaal ook van de devotie van de vele pelgrims die de Stille Omgang lopen (en door de jaren heen hebben gelopen) verdient het om voort te leven en om aan volgende generaties doorgegeven te worden. Daar kan ieder zijn of haar bijdrage aan leveren. Door mee te lopen in de Stille Omgang draagt u niet alleen bij aan het volbrengen van uw persoonlijke intenties, maar toont u aan de buitenwereld ook de diepgang van ons geloof en helpt u zo mee om ongelovigen, waaronder veel jongeren, de liefde en waarde van God te tonen.

Er zijn in deze nacht veel H. Missen in het centrum van Amsterdam. Ook in de Onze Lieve Vrouwekerk op 18 maart om 19.00 uur (Latijnse H.Mis), 22.00 uur (Nederlandstalige H.Mis) en 24.00 uur (Nederlandstalige H.Mis). Na afloop kan men zich aansluiten bij de jaarlijkse pelgrims die dan de eeuwenoude processieroute in stilte en biddend gaan lopen. U bent van harte uitgenodigd om de Stille Omgang te beleven

Maurice Essers