Het lichtfeest

Terwijl islamitische fanatiekelingen zich onder leiding van een kalief opmaken voor hun heilloze eindstrijd tussen Goed en Kwaad, maken wij ons op voor Kerstmis, het lichtfeest. Met het hoogfeest van Christus Koning is het kerkelijke jaar afgesloten en maakten we kennis met een koningschap dat (anders dan dat van de kalief) eeuwig is (zoals de profeet Daniël in een visioen aangeeft) en dat “niet van hier” is (zoals Christus tegenover Pilatus aangeeft).

Visioenen, zoals dat van Daniël, spelen niet alleen in het Oude Testament een belangrijke rol, maar ook in de daaropvolgende periode van het christendom. In de Nieuwe Kerk is tot februari 2016 een tentoonstelling te zien over de droom van de Romeinse keizer Constantijn de Grote. Op de avond van 27 oktober in het jaar 312, toen Constantijn zich met zijn leger voorbereidde op de slag bij de Milvische brug, had hij een visioen dat hem ertoe bracht te strijden onder de bescherming van de god van de Christenen. In de nacht voor de slag, werd Constantijn in een droom opgedragen om "het hemelse teken af te beelden op de schilden van zijn soldaten". Hij gehoorzaamde en merkte de schilden met een teken "verwijzend naar Christus" (het bekende Chi-Rho teken). Toen de keizer opkeek naar de zon, zag hij een kruis van licht, en daarbij de woorden in hoc signo vinces ("In dit teken zal jij winnen").

Vlnr: munt van Constantijn (ca. 337) met voorstelling van een door een vaandel gespietste slang, het Chi-Rho en het IHS teken

De “cruciale” Droom van Constantijn betekende het einde van de vervolging van de christenen door de Romeinen. Constantijn zou zich op zijn sterfbed laten dopen en niet veel later zou het christendom de staatsgodsdienst van de Romeinen worden. De tentoonstelling geeft een beeld van het Rome in de tijd van Constantijn. Een stad waarin diverse goden en godsdiensten hun plaats hadden en de Romeinse keizers als goden werden vereerd. In de tijd rond Kerstmis werd er vooral de zonnegod Sol Invictus (de onoverwinnelijke zon) vereerd. Omdat Jezus het Licht van de Wereld genoemd werd, zou Constantijn hebben besloten dat de geboorte van Christus op deze dag gevierd zou moeten worden. Feitelijk weten we niet op welke dag Christus geboren is, maar de traditie om dit feest met Kerstmis te vieren past goed in de kerkelijke kalender, waar het in elk geval sinds het einde van de vijfde eeuw wordt voorafgegaan door de advent, de periode waarin we ons bezinnen en toeleven naar Kerstmis.

De opening van de tentoonstelling door prins Jaime de Bourbon (ambassadeur bij de H. Stoel) in aanwezigheid van o.a. mgr. Hendriks, mgr. Eijk, Cathelijne Broers (directeur van de Nieuwe Kerk), mgr. Cavalli (pauselijk nuntius) en mgr. Punt

De tentoonstelling probeert een verklaring te geven voor het succes van het christendom. Hoe kon het zijn dat juist een geloof dat is gebaseerd op naastenliefde en op afzien van macht de staatsgodsdienst van het machtige Romeinse Rijk werd? De tentoonstelling geeft daar mijns inziens geen antwoord op.

Hoe kon het zijn dat van de vele profeten uit de tijd van Christus, alleen Christus en zijn volgelingen erin slaagden om de mensen te bekeren? De volgelingen en hun opvolgers door de eeuwen heen zijn daar volgens mij het antwoord op. Hun voorbeeld van navolging van Christus heeft anderen geïnspireerd en aangezet tot eenzelfde leven in navolging van Christus.

Met Kerstmis gaat het Licht van de openbaring weer schijnen. Het Licht van waarheid en genade van Christus en van naastenliefde en barmhartigheid, dat de duisternis van het kwaad zal overwinnen. Het Licht dat niet met het zwaard werd verbreid maar dat ging schijnen vanuit een eenvoudige stal, dat herders en koningen trok en dat, speciaal met Kerstmis, zal schijnen voor alle mensen van goede wil.

Maurice Essers