Een Amsterdams Magnificat in Roermond

De Onze Lieve Vrouwekerk is, de naam zegt het al, een Mariakerk. De Mariaverering is goed in het interieur van onze kerk te herkennen. Natuurlijk is er de Mariakapel, waar elke zondag vele kaarsen branden bij de icoon van Onze Lieve Vrouwe Altijddurende Bijstand. Maar bijzonder zijn o.a. ook de schilderingen op de gewelven van beide zijbeuken van de kerk, waar naar ontwerp van pater Jan Kronenburg (1853-1940) bloemen zijn getekend die verband houden met H. Maria. De tekeningen zijn helder verlicht zodat goed te zien is hoe artistiek de schilder te werk is gegaan. Een echte meester! Ik zou daar graag eens over schrijven, maar weet niet goed hoe te achterhalen welke bloemen er precies zijn afgebeeld. In deze Meimaand wil ik het wel hebben over de ontwerper, pater Kronenburg. Deze vurige mariavereerder was provinciaal overste van de Redemptoristen die rond 1900 in het toenmalige klooster rond de Ontmoetingsruimte woonden. Hij is ook de ontwerper van de muurschildering met de naam “De verering van Maria door heiligen en zaligen in de hemel” in één van de andere parels op het gebied van kerkinterieur van de Redemptoristen, de Kapel in 't Zand in Roermond (zie hieronder).

Links: de kapel in ’t Zand met de muurschildering.
Midden: het wapen van Amsterdam
Rechts: pater Kronenburg

Deze muurschildering is gemaakt door Albin Windhausen, een Roermondse schilder die o.a. de kruisweg in onze kerk heeft geschilderd. De muurschildering is een uitbeelding van de tekst ‘Beatam me dicent omnes generationes’ (alle generaties spreken mij zalig) uit het Magnificat, de Lofzang van Maria. In deze tekst uit het evangelie van Lucas worden woorden aangehaald die Maria sprak tijdens haar bezoek aan haar nicht Elisabeth. Helemaal bovenaan, omgeven door engelen, is een tronende Maria met kind te zien. Ze wordt geëerd door heiligen en zaligen, die onder haar in groepjes zijn verdeeld. In het augustusnummer van het toen vanuit onze kerk uitgegeven tijdschrift “De Volks-missionaris” heeft Kronenburg de iconografie op de muurschildering toegelicht. Daarbij valt op dat één van de afgebeelde personen formeel geen heilige of zalige is! Het is pater Bernard Hafkenscheid, een Amsterdamse pater die o.a. betrokken was bij de stichting van de Onze Lieve Vrouwekerk. Hij staat daar maar mooi met het kruis in zijn linkerhand, in het derde groepje van rechts, tussen de stichter der Redemptoristen, de H. Alfonsus van Liguori en de H. Franciscus van Assisi (zie hieronder).

Fragment uit de muur-schildering met vlnr: de H. Bernardus, een H. Paus, de H. Herman Jozef als jongen, de H. Ignatius van Loyola, de H. Franciscus van Assisi, pater Bernard Hafkenscheid (als enige zonder nimbus) en de H Alfonsus van Liguori

Links: de Kapel in ’t Zand
Rechts: de processie komt aan bij de Kapel in ’t Zand in Roermond

De prominente plek van Hafkenscheid is allicht te danken aan degenen die in 1904 de rekening van 5.000 guldens voor deze muurschildering betaalden, namelijk de kerkgangers van de Amsterdamse Onze Lieve Vrouwekerk! Zij waren vurige bewonderaars van OLV in ’t Zand en bezochten in die tijd jaarlijks in de zgn. Amsterdamse Processie haar kapel. In het contract voor de muurschildering hadden ze vastgelegd dat Windhausen daarvoor de ‘beste Keimsche mineraalverf’ moest gebruiken. Hij kwam te werken onder toezicht van de architect Pierre Cuypers, uit wiens atelier zich diverse kunstwerken in onze kerk bevinden. Het zou me niet verbazen als onze Amsterdamse kerkgangers de aanwezigheid op de muurschildering van hun stadgenoot Hafkenscheid hebben bedongen en ook die van het wapen van Amsterdam dat op de schilde ring linksonder bij de profeet David te zien is (Maria stamt uit het geslacht van David en dat van de aan de rechterzijde van de muurboog afgebeelde profeet Salomo). Het was de missie naar verre landen die Kronenburg naar de Redemptoristen had aangetrokken. Hij is ook daadwerkelijk in Suriname voor de Redemptoristen actief geweest, maar door zijn slechte gezondheid moest hij terugkeren naar Nederland. Toen Kronenburg in 1883 werd overvallen door een bloedspuwing en dacht dat zijn einde nabij was, bad de communiteit een noveen tot Maria. Dit gebed werd op de laatste dag van de noveen verhoord, wat zijn Mariaverering nog vergrootte. Kronenburg publiceerde tussen 1904 en 1914 vanuit het klooster in Amsterdam, waar hij sinds 1894 provinciaal was, uitgebreide studies over Maria in Maria's Heerlijkheid in Nederland. Na zijn Amsterdamse periode werd Kronenburg overste van zijn geliefde Kapel in ’t Zand, die mede door zijn inzet steeds meer bezocht werd. Toen tijdens de Eerste Wereldoorlog de Nederlandse processies naar het Duitse Kevelaer niet konden doorgaan, nodigde pater Kronenburg de Kevelaerbroederschappen uit om dan maar naar de Mariakapel in het nabij Kevelaer gelegen Roermond te komen. In 1915 kwamen er zo’n 32.000 pelgrims ‘in processie’ naar de O.L. Vrouw in ’t Zand en nog eens duizenden op eigen gelegenheid. Vanwege de grote toeloop werd daar in de winter van 1919 begonnen met de aanleg van het Kruiswegpark (naar ontwerp van pater Kronenburg) dat nu samen met de Kapel een Rijksmonument is. Een bezoek aan Roermond met zijn Kapel, Kruiswegpark en atelier van Cuypers, dat is omgebouwd tot een prachtig museum, is in deze meimaand de moeite waard. De redemptoristen hebben weliswaar dit Mariaoord verlaten maar het blijft een bijzonder bedevaartsoord waar onze Bernard Hafkenscheid en het wapen van Amsterdam nog steeds op de muurschildering te zien zijn.

Maurice Essers